سیستم رنین آنژیوتانسین آلدوسترون، یکی از مهمترین مکانیسمهای بدن برای حفظ فشار خون و تعادل مایعات است. هنگامی که فشار خون یا حجم خون کاهش مییابد، کلیهها آنزیمی به نام رنین ترشح میکنند که باعث تبدیل آنژیوتانسینوژن به آنژیوتانسین I میشود. سپس آنزیم مبدل آنژیوتانسین، آن را به آنژیوتانسین II تبدیل میکند؛ مادهای که با انقباض عروق خونی و تحریک ترشح آلدوسترون از غده فوق کلیه، موجب افزایش فشار خون میگردد. آلدوسترون نیز با افزایش باز جذب سدیم و آب در کلیهها، حجم خون را بالا برده و فشار خون به سطح طبیعی برمیگردد.
اجزای سیستم رنین آنژیوتانسین و عملکرد هر کدام
جزء سیستم | محل تولید | ماهیت یا نوع مولکول | عملکرد اصلی | نتیجه فیزیولوژیک |
رنین | سلولهای ژوگستاگلومرولار کلیه | آنزیم پروتئینی | تبدیل آنژیوتانسینوژن به آنژیوتانسین I | آغاز فعالسازی سیستم رنین آنژیوتانسین |
آنژیوتانسینوژن | کبد | گلیکوپروتئین پلاسمایی غیرفعال | بستر آنزیمی برای رنین | تولید آنژیوتانسین I پس از برش آنزیمی |
آنژیوتانسین I | حاصل واکنش رنین و آنژیوتانسینوژن | پپتید غیرفعال | پیش ماده آنژیوتانسین II | آماده تبدیل شدن توسط ACE |
آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) | سلولهای اندوتلیال ریهها و عروق | آنزیم متابولیک | تبدیل آنژیوتانسین I به آنژیوتانسین II | ایجاد پپتید فعال با اثرات قوی فیزیولوژیک |
آنژیوتانسین II | از تبدیل آنژیوتانسین I | پپتید فعال | انقباض عروقی، تحریک آلدوسترون و وازوپرسین | افزایش فشار خون و حجم مایع بدن |
گیرندههای آنژیوتانسین (AT₁ و AT₂) | در بافتهای مختلف (عروق، قلب، کلیه، مغز) | گیرنده غشایی | واسطه اثرات آنژیوتانسین II | تنظیم فشار خون، رشد سلولی، و تعادل الکترولیتها |
مکانیسم عملکرد سیستم رنین آنژیوتانسین
سیستم رنین آنژیوتانسین آلدوسترون یکی از مهمترین مکانیسمهای بدن برای تنظیم فشار خون، حجم خون و تعادل نمک و آب است. این سیستم بیشتر در زمانهایی مثل هنگام خون ریزی، کم آبی بدن یا کاهش سدیم خون که فشار خون کاهش مییابد، فعال میشود. فرآیند عملکرد این سیستم را میتوان در چند مرحله خلاصه کرد:
１. شروع مسیر با آزاد شدن رنین از کلیه
وقتی فشار خون در شریانهای کلیوی پایین میآید یا میزان سدیم در ادرار کاهش پیدا میکند، سلولهای خاصی در کلیه به نام سلولهای ژوگستاگلومرولار فعال میشوند و آنزیم رنین را به خون آزاد میکنند. رنین خودش هورمون نیست، بلکه آنزیمی است که باعث فعال شدن سایر اجزای سیستم میشود.
２. تبدیل آنژیوتانسینوژن به آنژیوتانسین I
در خون، پروتئینی به نام آنژیوتانسینوژن وجود دارد که در کبد ساخته میشود. رنین روی این مولکول اثر میگذارد و بخشی از آن را جدا میکند تا ترکیب جدیدی به نام آنژیوتانسین I ایجاد شود. آنژیوتانسین I هنوز غیرفعال است و خودش تأثیری روی فشار خون ندارد.
３. تبدیل آنژیوتانسین I به آنژیوتانسین II
وقتی آنژیوتانسین I از ریهها عبور میکند، با آنزیمی به نام ACE برخورد میکند. این آنزیم باعث میشود آنژیوتانسین I به آنژیوتانسین II تبدیل شود، که ترکیبی بسیار فعال و قوی است.
４. اثرات آنژیوتانسین II
آنژیوتانسین II چند اثر مهم در بدن دارد:
انقباض عروق خونی: باعث تنگ شدن دیوارهی رگها میشود و همین افزایش مقاومت عروقی، موجب بالا رفتن فشار خون میگردد.
تحریک غده فوق کلیوی برای ترشح آلدوسترون: آلدوسترون از بخش قشری غده آدرنال ترشح میشود و باعث میشود کلیهها سدیم و آب بیشتری جذب کنند و پتاسیم بیشتری دفع نمایند. در نتیجه حجم خون زیاد میشود و فشار بالا میرود.
تحریک ترشح وازوپرسین (هورمون ضد ادرار یا ADH): وازوپرسین از هیپوتالاموس آزاد میشود و باعث کاهش دفع آب از کلیهها میشود.
تحریک احساس تشنگی: در مغز احساس تشنگی را افزایش میدهد تا فرد آب بیشتری بنوشد.
５. بازخورد منفی و تنظیم خودکار سیستم
وقتی فشار خون و حجم خون به سطح طبیعی برگردد، بدن با استفاده از مکانیسم بازخورد منفی ترشح رنین را کاهش میدهد. به این ترتیب، سیستم به طور خودکار خاموش میشود تا از افزایش بیش از حد فشار خون جلوگیری شود.
نقش آلدوسترون در کنترل فشار خون
آلدوسترون با اثر بر کلیهها باعث افزایش باز جذب سدیم و آب و افزایش دفع پتاسیم میشود. با باز جذب سدیم، آب هم به دنبال آن وارد خون میشود و در نتیجه حجم خون و فشار خون افزایش پیدا میکند. به این ترتیب، آلدوسترون نقش مهمی در حفظ فشار خون، حجم مایعات بدن و تعادل سدیم و پتاسیم دارد. وقتی فشار خون یا حجم خون زیاد شود، ترشح آلدوسترون کاهش مییابد تا تعادل دوباره برقرار شود.
برای مطالعه ی بیشتر به مقاله ی نقش آنزیم رنین در انعقاد شیر و تولید فرآوردههای لبنی سر بزنید.
مهارکنندههای سیستم رنین آنژیوتانسین
نوع مهار کننده | مثال دارویی | محل یا مرحله اثر | مکانیسم عملکرد | نتیجه نهایی |
مهار کنندههای آنزیم مبدل آنژیوتانسین | کاپتوپریل، انالاپریل، لیزینوپریل | آنزیم ACE (در ریهها و عروق) | جلوگیری از تبدیل آنژیوتانسین I به آنژیوتانسین II | کاهش انقباض عروقی، کاهش ترشح آلدوسترون، ↓ فشار خون |
مسدود کنندههای گیرنده آنژیوتانسین II | لوزارتان، والسارتان، کندزارتان | گیرندههای AT₁ در عروق و بافتها | مهار اتصال آنژیوتانسین II به گیرنده | گشاد شدن عروق، کاهش مقاومت محیطی، ↓ فشار خون |
مهار کنندههای مستقیم رنین | آلیسکیرن | آنزیم رنین در کلیه | جلوگیری از تبدیل آنژیوتانسینوژن به آنژیوتانسین I | مهار کل مسیر رنین–آنژیوتانسین از ابتدا، ↓ فشار خون |
داروهای رایج در درمان اختلال این سیستم
اسپیرونولاکتون: با مسدود کردن گیرندههای آلدوسترون در کلیه، مانع باز جذب سدیم و آب میشود و از احتباس مایع جلوگیری میکند. کاربرد در درمان نارسایی قلبی، فشار خون مقاوم، و هیپرآلدوسترونیسم اولیه است.
اپلرنون: عملکردی شبیه اسپیرونولاکتون دارد ولی انتخابیتر است و عوارض هورمونی کمتری دارد. کاربرد آن کنترل فشار خون و کاهش آسیب قلبی پس از سکته قلبی است.
فوروزماید: با افزایش دفع سدیم و آب از کلیه، فشار و حجم خون را کاهش میدهد و اثر تحریک RAAS را تعدیل میکند. کاربرد این دارو در نارسایی قلبی، ادم ریوی و فشار خون بالا است.
تیازیدها (مثل هیدروکلروتیازید): با کاهش حجم مایع خارج سلولی، به طور غیرمستقیم فعالیت سیستم رنین آنژیوتانسین را کاهش میدهند. کاربرد آن فشار خون خفیف تا متوسط است.
ترکیب لوزارتان با هیدروکلروتیازید: همزمان گیرنده آنژیوتانسین II را مهار کرده و حجم خون را با اثر ادرارآور کاهش میدهد.
ترکیب اسپیرونولاکتون با سایر داروهای ضد فشار خون: به کاهش اثر آلدوسترون اضافی و جلوگیری از ادم کمک میکند.
با بررسی سیستم رنین آنژیوتانسین آلدوسترون متوجه شدیم که آنزیمها چقدر در هماهنگی و نظم عملکردهای بدن مؤثر هستند. همین نظم شگفت انگیز در دنیای صنعت هم معنا پیدا میکند؛ جایی که آنزیمها نقش مهمی در بهبود کیفیت، طعم و ماندگاری محصولات غذایی دارند.
شرکت آرام تجارت آدلی با تکیه بر دانش فنی و تجربه تخصصی که در تأمین آنزیمهای صنایع غذایی و دارویی دارو، تلاش میکند میان علم و صنعت پلی بزند. هدف این مجموعه تنها فروش محصول نیست؛ بلکه کمک به تولیدکنندگان برای دستیابی به فرآیندهای کارآمدتر، پایدارتر و باکیفیتتر است. همکاری با آرام تجارت آدلی، به معنای دسترسی به راهکارهایی علمی برای ارتقای کیفیت تولید در دنیای واقعی است. جهت کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با خریم آنزیم رنین، تنها کافیست با تیم فروش تماس بگیرید.
سوالات متداول
１. چه عواملی باعث فعال شدن سیستم رنین آنژیوتانسین میشوند؟
کاهش فشار خون، کمبود سدیم، کاهش حجم خون یا کاهش جریان خون کلیوی از مهمترین عوامل فعال کننده این سیستم هستند.
２. داروهای مهارکننده سیستم رنین آنژیوتانسین چه کاربردی دارند؟
این داروها برای درمان پر فشاری خون، نارسایی قلبی و بیماریهای کلیوی (به ویژه در بیماران دیابتی) استفاده میشوند.
３. آلدوسترون چگونه باعث افزایش فشار خون میشود؟
آلدوسترون با افزایش باز جذب سدیم و آب در کلیهها، حجم خون را بالا برده و فشار خون را افزایش میدهد.
４. اختلال در عملکرد سیستم رنین آنژیوتانسین چه پیامدهایی دارد؟
فعالیت بیش از حد این سیستم، موجب فشار خون بالا و نارسایی قلبی میشود؛ در حالی که کاهش بیش از حد آن باعث افت فشار خون و از دست دادن سدیم میگردد.